
რა არის ოსტეოპოროზი?
ოსტეოპოროზი ჩონჩხის ქრონიკული, სისტემური დაავადებაა, რომლის დროსაც მცირდება ძვლის მასა და მინერალური სიმკვრივე და ირღვევა ძვლოვანი ქსოვილის შიდა სტრუქტურა. შედეგად ძვალი თანდათან კარგავს სიმტკიცეს, მყიფე ხდება და შეიძლება მცირე ტრავმის ან დაცემის დროსაც კი მოტყდეს. ოსტეოპოროზთან დაკავშირებული მოტეხილობები ყველაზე ხშირად ხერხემლის მალებში, ბარძაყის ძვლის ზედა ნაწილში (განსაკუთრებით ბარძაყის ყელში), მაჯისა და მხრის ძვლის ზედა ნაწილის მიდამოში გვხვდება.
ძვალი ცოცხალი, მუდმივად განახლებადი ქსოვილია. ორგანიზმი ძველ ძვლოვან ქსოვილს თანდათან შლის და მის ადგილას ახალს წარმოქმნის. ამ პროცესს ძვლის რემოდელირება ეწოდება. ახალგაზრდა ასაკში ახალი ძვლის წარმოქმნა ჭარბობს მის დაშლას და ძვლის მასა მაქსიმუმს დაახლოებით 30 წლისთვის აღწევს. ასაკის მატებასთან ერთად ძვლის დაშლა შეიძლება მის წარმოქმნას გადააჭარბოს. როდესაც ეს დისბალანსი ძვლის სიმტკიცეს მნიშვნელოვნად ამცირებს, შესაძლოა განვითარდეს ოსტეოპოროზი. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რამდენად მაღალ ძვლის მასას დააგროვებს ადამიანი ახალგაზრდობაში.
დაავადება ხშირად წლების განმავლობაში სიმპტომების გარეშე მიმდინარეობს, ამიტომ მას „ჩუმ დაავადებასაც“ უწოდებენ. ადამიანს შეიძლება ოსტეოპოროზი ჰქონდეს და ამის შესახებ მხოლოდ მცირე ტრავმის ან საკუთარი სიმაღლიდან დაცემის შედეგად მიღებული მოტეხილობის შემდეგ გაიგოს. ხერხემლის მალების მოტეხილობა ხშირად შეუმჩნეველი რჩება, თუმცა შეიძლება გამოიწვიოს ზურგის მწვავე ან ქრონიკული ტკივილი, სიმაღლის შემცირება და ზურგის ზედა ნაწილის წინ მოხრა (კიფოზი).
ოსტეოპოროზის რისკი ასაკთან ერთად იზრდება. ქალებში რისკი განსაკუთრებით მაღალია მენოპაუზის შემდეგ, რადგან ესტროგენის დონის შემცირება ძვლის მასის დაკარგვას აჩქარებს. დაავადება მამაკაცებშიც გვხვდება, განსაკუთრებით ხანდაზმულ ასაკში. რისკზე ასევე მოქმედებს წარსულში მცირე ტრავმით მიღებული მოტეხილობა, ოჯახური ანამნეზი (განსაკუთრებით მშობლის ბარძაყის მოტეხილობა), სხეულის დაბალი მასა, არასაკმარისი ფიზიკური აქტივობა, მოწევა, ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება, კალციუმისა და D ვიტამინის არასაკმარისი მიღება, ზოგიერთი დაავადება (მაგალითად, რევმატოიდული ართრიტი, ფარისებრი ჯირკვლის ჭარბი ფუნქცია, ნაწლავში შეწოვის დარღვევები) და გარკვეული მედიკამენტების ხანგრძლივი გამოყენება, მათ შორის გლუკოკორტიკოიდების (სტეროიდული ჰორმონების).
როგორ ხდება ოსტეოპოროზის დიაგნოსტიკა?

ძვლის სიმკვრივის შესაფასებლად ყველაზე ხშირად იყენებენ DXA (ასევე DEXA) კვლევას, ანუ ორმაგი ენერგიის რენტგენულ აბსორბციომეტრიას, რომელიც დაბალი დოზის რენტგენის სხივების საშუალებით ზომავს ძვლის მინერალურ სიმკვრივეს, ჩვეულებრივ ბარძაყისა და წელის მალების მიდამოში. შედეგის შეფასების მთავარი მაჩვენებელია T-ქულა (T-score), რომელიც პაციენტის ძვლის სიმკვრივეს ახალგაზრდა ჯანმრთელი ზრდასრულის საშუალო მაჩვენებელს ადარებს. მენოპაუზის შემდგომი ასაკის ქალებსა და 50 წელს გადაცილებულ მამაკაცებში −2.5 ან უფრო დაბალი მაჩვენებელი ოსტეოპოროზად ფასდება, −1-დან −2.5-მდე კი ძვლის დაბალ მასად (ოსტეოპენიად). უფრო ახალგაზრდა პაციენტებში T-ქულის ნაცვლად Z-ქულას იყენებენ. მცირე ტრავმით გამოწვეული მალის ან ბარძაყის მოტეხილობა შეიძლება ოსტეოპოროზის დიაგნოზის საფუძველი იყოს DXA-ს შედეგის მიუხედავადაც.
ექიმი დიაგნოზისა და მოტეხილობის საერთო რისკის შეფასებისას ასაკს, ჯანმრთელობის ისტორიას, წარსულ მოტეხილობებსა და სხვა ფაქტორებსაც ითვალისწინებს. ამისთვის ხშირად იყენებენ FRAX კალკულატორს, რომელიც მოტეხილობის 10-წლიან რისკს აფასებს. FRAX-ის შედეგი ექიმს ეხმარება მკურნალობის საჭიროების განსაზღვრაში, თუმცა კლინიკური გადაწყვეტილება მხოლოდ ამ მაჩვენებელს არ ეფუძნება.
ვის სჭირდება ძვლის სიმკვრივის კვლევა?
DXA კვლევა განსაკუთრებით რეკომენდებულია 65 წლისა და უფროსი ასაკის ქალებისთვის და 70 წლისა და უფროსი ასაკის მამაკაცებისთვის. უფრო ახალგაზრდა ასაკშიც კვლევა შეიძლება იყოს საჭირო, თუ ადამიანს აქვს მოტეხილობის ან ძვლის დაკარგვის რისკის ფაქტორები - მაგალითად, მცირე ტრავმით მიღებული მოტეხილობა, დაბალი სხეულის მასა, ძვლის დაკარგვასთან დაკავშირებული დაავადება ან გარკვეული მედიკამენტების ხანგრძლივი გამოყენება. კვლევის საჭიროებას ინდივიდუალურად განსაზღვრავს ექიმი.
დაჯავშნე ექიმთან ვიზიტი ონლაინ→
როგორ მკურნალობენ ოსტეოპოროზს?
მკურნალობის მთავარი მიზანია მოტეხილობის რისკის შემცირება და ძვლის შემდგომი დაკარგვის შენელება. ამისთვის ექიმმა შეიძლება დანიშნოს ოსტეოპოროზის სამკურნალო მედიკამენტები, რომლებიც ძვლის დაშლას ანელებს ან ახალი ძვლის წარმოქმნას ასტიმულირებს. კონკრეტული პრეპარატის შერჩევა დამოკიდებულია პაციენტის ასაკზე, სქესზე, ძვლის სიმკვრივეზე, მოტეხილობის რისკზე, თანმხლებ დაავადებებსა და სხვა სამედიცინო ფაქტორებზე. მკურნალობის ნაწილად ასევე განიხილება კალციუმისა და D ვიტამინის საკმარისი მიღება (უპირველესად საკვებით, საჭიროების შემთხვევაში კი დანამატის სახით), რეგულარული ფიზიკური აქტივობა, მათ შორის დატვირთვითი და კუნთების გამაძლიერებელი ვარჯიში, წონასწორობის გაუმჯობესება, მოწევის შეწყვეტა, ალკოჰოლის შეზღუდვა და დაცემის რისკის შემცირება. მკურნალობის ეფექტიანობის შესაფასებლად ექიმი DXA კვლევას პერიოდულად იმეორებს. დანიშნული მედიკამენტის მიღება ექიმთან შეთანხმების გარეშე არ უნდა შეწყდეს.
ოსტეოპოროზი მხოლოდ „კალციუმის ნაკლებობა“ არ არის. მის განვითარებას ასაკობრივი, ჰორმონული, გენეტიკური და ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორების, ასევე სხვადასხვა დაავადებისა და მედიკამენტის ერთობლიობა განაპირობებს. ამიტომ დაავადების პრევენცია და მკურნალობა მხოლოდ კალციუმის დანამატის მიღებით არ შემოიფარგლება. თუ რისკის ფაქტორები გაქვთ ან მცირე ტრავმით მოტეხილობა გქონიათ, მიმართეთ ექიმს ძვლის სიმკვრივის შესაფასებლად.

